Cần biết - Người Việt Nam ai cũng biết bánh nướng, bánh dẻo nhưng chắc ít ai biết rằng ở Hà Nội, nghề làm khuôn bánh nướng, bánh dẻo đã có từ rất lâu và là một nghề truyền thống vô cùng độc đáo.
Bánh nướng, bánh dẻo hay gọi chung là bánh Trung thu xuất hiện ở Việt Nam chính xác từ bao giờ không biết. Chỉ biết rằng tết Trung thu từ lâu đã trở thành một ngày tết lớn ở Việt Nam, một nét văn hóa riêng tại châu Á. Đã nói đến tết Trung thu thì không thể không nhắc đến bánh nướng, bánh dẻo. Dù mâm cỗ có đầy đủ đến đâu, dù trong nhà không thiếu mặt nạ, đầu sư tử, đèn ông sao, đèn cù… nhưng chỉ cần thiếu đi cặp bánh nướng bánh dẻo thì vẫn chưa thể gọi là mâm cỗ Trung thu. Chính bởi tầm quan trọng của cặp bánh đó mà ở Việt Nam, đặc biệt là ở Hà Nội từ lâu đã xuất hiện những nhà làm bánh nướng bánh dẻo gia truyền rất nổi tiếng. Người Hà Nội ai cũng biết đến những cửa hàng bánh nướng, bánh dẻo gia truyền, vậy nhưng lại không có nhiều người biết rằng ở Hà Nội còn có nghề làm khuôn bánh nướng bánh dẻo cũng đã tồn tại từ rất lâu. Có những giai đoạn tưởng chừng như đã mai một bởi người dân chuộng bánh làm theo dây chuyền công nghiệp. Ấy vậy nhưng qua bao thăng trầm, may mắn là đến nay nghề truyền thống làm khuôn bánh nướng, bánh dẻo ở Hà Nội vẫn được duy trì. Trên phố Hàng Quạt hiện nay vẫn còn một số gia đình duy trì nghề truyền thống này. Nếu đến phố Hàng Quạt vào khoảng thời gian gần tết Trung thu sẽ thấy những khuôn bánh được treo trên tường, trên các cánh cửa, bày đầy trên những chiếc bàn để khách lựa chọn. Giờ đây chẳng cứ là nhà sản xuất mới đến mua khuôn, nhiều chị em nội trợ cũng tới đây mua khuôn về tự làm bánh tại nhà. Xa hơn trung tâm Hà Nội một chút thì có làng Định Quán – cũng là một làng có nghề làm khuôn bánh nướng, bánh dẻo rất nổi tiếng. Làng Định Quán thuộc xã Tiền Phong, Thường Tín, Hà Nội. Khuôn bánh nướng, bánh dẻo của làng không chỉ phục vụ cho các nhà sản xuất ở Hà Nội mà đã đi khắp mọi miền đất nước bởi chất lượng đảm bảo, hoa văn tinh tế. Năm nào cũng vậy, trước tết Trung thu chừng 2 - 3 tháng, đi đâu trong làng cũng thấy tiếng đục đẽo vang lên. Bà con thường ngày cày cấy cũng chuyển sang làm thêm khuôn bánh Trung thu để đủ hàng bán cho các tỉnh thành. Ở làng Định Quán, nghề làm khuôn bánh nướng, bánh dẻo không chỉ là một việc làm mưu sinh mà còn là một nghề truyền thống được cả làng giữ gìn. Những bậc thầy trong nghề đã được xếp vào hàng nghệ nhân thường tranh thủ vào lúc nông nhàn, hay những mùa ít đơn đặt hàng để truyền lại ngón nghề cho lớp trẻ. Công đoạn làm khuôn thì nơi nào cũng vậy, đầu tiên người thợ phải cưa cắt gỗ theo hình dáng khuôn bánh. Gỗ được dùng để làm khuôn là gỗ thị hoặc xà cừ. Lý do chọn 2 loại gỗ này là bởi cả 2 loại gỗ đều bền, dễ đục đẽo và ít mối mọt, giá thành gỗ cũng hợp lý. Sau khi chọn gỗ và cưa thành từng phần, công đoạn tiếp theo dùng các đục chuyên dụng để tạo hoa văn trên khuôn. Phần cán cầm phải dùng máy tiện tròn để người thợ làm bánh có thể cầm chắc tay. Khuôn đẹp hay xấu phụ thuộc rất nhiều vào kỹ năng người thợ, bởi chỉ cần đục hơi sâu hơn một chút hay nông đi một chút là tạo hình hoa văn đã khác đi nhiều. Những khuôn bánh hình con thú như hình cá, hình heo, hình rồng… chỉ cần thiếu chút tinh tế là chiếc bánh thành phẩm sẽ thiếu sức sống và nhìn không bắt mắt. Sau một thời gian chuộng những loại bánh được làm theo dây chuyền công nghiệp hiện đại thì giờ đây dường như người ta lại quay về với những giá trị truyền thống. Vì vậy mà vài năm gần đây, những cửa hàng bánh nướng bánh dẻo gia truyền lại tấp nập người mua mỗi dịp Trung thu về. Nghề làm khuôn bánh dẻo, bánh nướng cũng vì vậy mà có thể tồn tại và phát triển, để đến hôm nay nó đã trở thành một nghề truyền thống rất độc đáo ở Hà Nội. |
